Jugoslavija od periferije ka socijalizmu i natrag
Retrospektivno možemo reći da se zemlje nastale raspadom Jugoslavije nalaze na poziciji koju su zauzimale u periodu između Prvog i Drugog svetskog rata, tj. na poziciji perifernog kapitalizma. S druge strane, period jugoslovenskog socijalizma možemo sagledati kao pokušaj izlaska iz ove pozicije. Sadašnjost tako nameće urgentnost kritičkog preispitivanja prošlosti i ponovnog otvaranja horizonta mišljenja koje cilja ka emancipaciji od obrazaca zavisnog razvoja.
Predavanja će iz istorijskomaterijalističke perspektive analizirati pozicioniranja Jugoslavije u međunarodnoj podeli rada, kritički preispitati jugoslovenski razvoj društvenih nauka u tradicionalnim akademskim aparatima i pokušaje izgradnje alternativnih institucija teorijske proizvodnje. Osvrnuće se i na domete ženske emancipacije u socijalističkoj Jugoslaviji, kritikovati današnje dominantne pristupe nasleđu jugoslovenskog socijalizma i analizirati puteve perifernog, zavisnog razvoja kojima idu zemlje nastale raspadom Jugoslavije nakon restauracije kapitalizma.
Program predavanja
14.10. Rade Pantić, Jugoslavija u međunarodnoj podeli rada
21.10. Mislav Žitko, Što da se radi s Kapitalom? Jugoslavenski odgovor
4.11. Aleksandar Matković, Na rubu znanosti: političke škole i marksističko obrazovanje u Jugoslaviji 1919-1991.
18.11. Lilijana Burcar, The SFRY: Reproductive rights as basic human rights
2.12. Rastko Močnik, Varijeteti obnove kapitalizma na jugoslovenskom prostoru
16.12. Maja Breznik, Pamćenje i zaborav u studijama jugonostalgije
Prvo predavanje
Jugoslavija u međunarodnoj podeli rada
Predavanje će pokušati da pruži periodizaciju istorije Jugoslavija prema njenom pozicioniranju u međunarodnoj podeli rada. Kraljevina SHS/Jugoslavija je predstavljala zavisnu kapitalističku društvenu formaciju koja je u klasičnu međunarodnu podelu rada bila uključena na perifernoj poziciji – služila je kao jeftina sirovinska i prehrambena baza za unutrašnje potrebe industrijskog razvoja zemalja centra kapitalističkog svetskog sistema. Period posleratne Jugoslavije obeležen je paralelnim procesima ukidanja kapitalističkog načina proizvodnje i pokušajima izgradnje socijalističkih proizvodnih odnosa, s jedne strane, i naporima da se izađe iz periferne pozicije u međunarodnoj podeli rada i izgradi autocentričan model akumulacije, s druge strane. Predavanje detektuje pet faza razvoja posleratne Jugoslavije i zaključuje da su u prve dve faze postignuti uspesi kako na planu izgradnje socijalizma, tako i na planu izlaska iz zavisne pozicije u odnosu na zemlje centra. Tržišnim reformama šezdesetih godina okinuti su procesi koji su vodili ka jačanju kapitalističkih tendencija koje su blokirale razvoj socijalizma na unutrašnjem planu, a vodili ka reperiferijalizaciji na spoljašnjem planu. Razvitak nove međunarodne podele rada vodio je ka nejednakoj integraciji republičkih privreda Jugoslavije u svetsku ekonomiju što je uzrokovalu unutrašnju dezintegraciju jugoslovenske privrede. Reforme sedamdesetih godina nisu uspele da zaustave ove tendencije, dok će ih mere štednje izvedene u saradnji sa Međunarodnim monetarnim fondom osamdesetih godina samo ubrzati, što će na kraju rezultovati restauracijom kapitalizma i raspadom Jugoslavije, kao i povratkom zemalja nastalih ovim raspadom na poziciju perifernih kapitalističkih društvenih formacija.
Termin i mesto predavanja: 14. oktobar od 19 časova, bioskopska sala Muzeja Jugoslavije
Biografija predavača:
Rade Pantić je vanredni profesor na Departmanu za studije politike Fakulteta za medije i komunikacije u Beogradu. Kourednik je zbornika „Savremena marksistička teorija umetnosti“ (Orion art/FMK, Beograd, 2015) i autor knjige „Umetnost skozi teorijo: historičnomaterialistične analize“ (Založba /*cf., Ljubljana, 2019). Bavi se istorijskim materijalizmom, teorijom ideologije, teorijom umetnosti i filma i studijama urbanizma.
